COVID-19 salgını açısından önemi ve alınması gerek

Koronavirüs’ün (COVID-19) İşyerlerinde Yayılmasını Önlemek İçin “Mekanik Tesisat Sistemleri”nde Alınacak Önlemler !

 

FNP Mühendislik Genel Müdürü Filiz PEHLİVAN, REHVA’nın (Avrupa Isıtma, Havalandırma ve Klima Sistemleri Derneği) 17 Mart 2020’de güncellemelere açık olarak hazırladığı COVID-19 kılavuz belgesine dikkat çekti. Pehlivan, bir dönem Genel Sekreterliğini yaptığı Türk Tesisat Mühendisleri Derneği’nin de Türkiye’de ilk kez duyurusunu yaptığı bu belgeyi, kendi tecrübeleriyle yoğurarak, salgının önüne geçebilmek açısından “Mekanik Tesisat Sistemleri”nde doğru işletmenin önemini HVAC 360 okurları için kaleme aldı.

 

Bu makalede özellikle; ofis, okul, eczane, sağlık ocağı, banka şubesi, alışveriş merkezi, spor salonu gibi kamu ve ticari binalardaki ‘Mekanik Sistemlerin’ işletme şeklinin, COVID-19 salgını açısından önemi ve alınması gereken önlemler anlatılacaktır.

İnsanların yoğun olarak bir arada olduğu binalarda, ‘Isıtma, Havalandırma ve Klima Sistemlerinin’ normal zamanlarda dahi, kurallara uygun işletilmediğinde sağlık sorunlarına neden olabildiği gözönüne alınırsa, olağanüstü bir süreçten geçtiğimiz bu dönemde, sözkonusu sistemlerin yanlış işletilmesi, virüsün yayılımına ve daha çok kişinin enfekte olmasına neden olabilir.

Son yirmi yıl içinde Koronavirüs ailesine dair dünyanın 3 ayrı salgın tecrübesi sözkonusu;

  1. 2003-2004 SARS (SARS-CoV-1) virüsü
  2. 2012 MERS (MERS-CoV) virüsü
  3. 2019-202 COVID-19 (SARS-CoV- 2) virüsü

Benzer tecrübelerden yola çıkarak Covid-19’un tahmin edilen yayılım yolları şu şekilde tanımlanmaktadır;

  1. Büyük damlacıklar (hapşırma, öksürme veya konuşma sırasında yayılan damlacıklar, parçacıklar).2.
  2. Yüzey teması (el-el, el-yüzey).

     3. Fekal-Oral (Dışkı kaynaklı) bulaşma; Bilimsel çevrelerce dikkate alınan bir yayılma yolu da    dışkı kaynaklı bulaşmadır.  Bu konu 2003-2004 SARS salgını gözönüne alınarak dikkate değer bulunmaktadır. Ayrıca       yakın zamanda dışkı örneklerinde SARS-CoV-2 virüslerinin tespit edildiğini biliyoruz (son bilimsel makalelerde ve Çinli yetkililer tarafından bildirilmiştir).

Sonuç olarak, dışkı yoluyla bulaşma olasılığı gözardı edilmemelidir. 

Dünya Sağlık Örgütü, 2 Mart 2020’de bu konuyu dikkate almış ve bazı önerilerde bulunmuştur.

-Tuvaletlerdeki klozetlerin rezervuarının, klozet kapakları kapandıktan sonra çalıştırılması,

-Kullanılmayan tuvalet, banyo ve süzgeçlerin kuru bırakılmaması, zaman zaman su akıtılması.

Hava Yoluyla Yayılım Mekanizması;

Aşağıdaki şekilden de görüleceği gibi virüsün hava yoluyla 2 yayılım mekanizması vardır;

1- Enfekte olmuş kişiden salınan ve yaklaşık 1-2 metre mesafedeki yüzeylere düşen büyük damlacıklara (> 10 microns) yakın temasla yayılım. Damlacıklar öksürme ve hapşırma ile oluşur (hapşırma tipik olarak daha fazla parçacık oluşturur). Bu büyük damlacıkların çoğu; sıra, masa gibi yakındaki yüzeylere ve nesnelere düşer. İnsanlar bu kontamine olmuş yüzeylere veya nesnelere dokunduktan sonra gözlerine, burnuna veya ağzına dokunarak enfekte olabilirler. Eğer insanlar, virüs bulaşmış bir kişinin 1-2 metre yakınında durursa, hapşırma, öksürme veya soluk vermedeki damlacıkları nefes alarak doğrudan virüse maruz kalabilirler.

2- Havada saatlerce kalabilen ve uzun mesafelere taşınabilen küçük parçacıklarla (<5 mikron) yakın temas yayılımı. Bunlar öksürme, hapşırma ve konuşma ile üretilir. Küçük parçacıklar (damlacık çekirdekleri veya kalıntı) buharlaşan (genellikle milisaniye içinde) ve kuruyan damlacıklardan oluşur. Bir koronavirüs parçacığının boyutu 80-160 nanometre’dir (0.08-0.16 mikron) ve normal iç hava koşullarında, iç ortam havasında 3 saat ve oda yüzeylerinde 2-3 gün aktif halde kalabilir (spesifik bir temizlik yapılmadıkça). Bu tür küçük virüs parçacıkları havada kalabilir, hava akımları ile odalarda uzun mesafelere taşınabilir veya havalandırma sistemlerinin atış kanalları ile taşınabilir.

Havada asılı kalma ile yayılım geçmişte SARS-CoV-1 bulaşına neden olmuştur. Şu an için henüz  Covid-19  özelinde, bu yolla bulaşmaya dair raporlanmış bir vaka yokturAncak havada asılı kalan parçacıklarla bulaşma olasılığını ortadan kaldıracak rapor edilmiş veri ve çalışma da yoktur.  Bunun mümkün olabileceğinin bir göstergesi, enfekte olmuş hastaların odalarının egzos havası üzerinden alınan örneklerde Koronavirüs SARS–CoV-2’nin belirlenmesidir. Bu da enfekte olmuş kişiden 1-2 metre uzaklığın yeterli olamayabileceğini ve parçacıkları ortamdan kaldırabilmek için havalandırmayı artırmanın faydalı olabileceğini gösterir. 

SARS-CoV-2 (Covid-19) için havada asılı kalma yoluyla bulaşma kanıtlanmamış olsa da, Çin Ulusal Sağlık Komisyonu’na (China’s National Health Commission) göre (yayımlanmamış sonuç) belli koşullar karşılandığında (fırsatçı havada asılı kalanlar), bu durum sözkonusu olabilir.

İçinde bulunduğumuz belirsiz koşullarda bu salgını kontrol altına alabilmek için bütün koruyucu önlemleri almak durumunda olduğumuz gerçeğini gözönüne alarak, REHVA, binalardaki havada asılı kalma yolunu kontrol etmeye yardımcı olacak bir dizi önlem almayı önermektedir. Bir klima uzmanı olarak ben de buna inanıyor ve aşağıda sıralayacağım önlemlerin alınmasını öneriyorum.

BİNALARIN HAVA İLE İLİŞKİ YÖNÜNDEN İŞLETİMİNE DAİR ÖNERİLER

  • Mekanik havalandırma sistemlerini mahale insanlar girmeden bir kaç saat önce çalıştırıp, boşaldıktan bir kaç saat sonra kapatmak.
  • Daha da iyisi 7/24 açık tutmak. Önümüz bahar olduğu için 7/24 çalıştırmak enerji yükünü artırmayacak, virüs parçacıklarını binadan uzaklaştırmaya ve yüzeyden salınan virüs parçacıklarını temizlemeye yardımcı olacaktır.
  • Havalandırma sistemlerini %100 taze hava ile çalıştırmakkesinlikle karışım havası kullanmamak. Eğer karışım havası kullanılırsa;dönüş kanallarındaki virüslü parçacıklar merkezi klima santralları geri dönüş sisteminden binaya tekrar girebilir. Covid-19 süresince karışım hava damperlerini kapatın (otomatik veya manuel olarak)!.

Klima santralları %100 taze hava ile çalıştırıldığında, ısıtma ve soğutma yüklerinde yetersizlik olabilir ve istenen konfor şartları sağlanamayabilir. Bu durumu KABUL EDİN! Çünkü bulaşmayı önlemek ve halk sağlığını korumak konfordan önemlidir. 

  • Klima santrallarının taze hava emiş panjurlarının; bir başka klima santralının egzos havasını, tuvalet fanlarının atış havasını emmeyeceğinden emin olun. Klima santrallarınızın filtrelerine sakın güvenmeyin. Hepa filtreden dahi geçebilecek bir virüsten bahsediyoruz. Klima santrallarındaki en iyi ihtimalle F7, F8 tipinde olan filtreleriniz bu virüsü tutamaz.
  • Tuvaletlerin egzos havalandırma sistemlerini 7/24 açık tutmak, bu süreçte tuvalet pencerelerini karşıt akım yaratmamak için kapalı tutmak.
  • Kalabalık ve kötü havalandırılan alanlardan uzak durmak.
  • Mekanik havalandırma sistemi olmayan binalarda pencereleri açmak. Özellikle bir insan grubunun terkettiği odaya girmeden en az 15 dakika sürecinde odayı havalandırmak.
  • Nemlendirme ve iklimlendirmenin Covid-19 üzerinde pratik bir etkisi yoktur. Çünkü çevresel etkilere karşı oldukça dirençlidir. 30°C üzerindeki sıcaklık ve %80 üzerindeki çok yüksek bağıl nemde etkilenmeye başlar ki böyle bir ortamın sağlanması konfor şartlarının dışında olduğu için uygulanası değildir. Bu nedenle oda konfor sıcaklıklarını değiştirmeye gerek yoktur.
  • %100 taze havalı çalışan klima santrallarının ısı geri kazanım sistemlerinde emiş havası hattından, besleme havası tarafına virüs geçişi olasılık dahilindedir. Özellikle Rotorlu Tip Isı Geri Kazanım Sistemleri bu dönemde devre dışında tutulmalıdır. Ancak; sulu serpantin-serpantin sistemleri ve %100 hava ayrışma garantisi verilen sistemler kullanılabilir.
  • Ortam havasını çeviren, fan-coil, split klima, hava perdesi gibi cihazları kapatın, çalıştırmayın (odalara 1 kişiden fazla giriş-çıkış sözkonusu ise).
  • Oda içi hava temizleyici cihazlar kullanılabilir. Bunların etkili olabilmesi için en azından HEPA filtre veriminde olması gereklidir. Elektrostatik filtre prensibinde çalışan cihazların da olumlu etkisi olabilir. Bu cihazların 10 metrekare altındaki mahallerde etkili olabildiğini bildiğimiz için buradaki öneri, bu tür bir cihaz kullanıldığında, olabildiğince, kişinin nefes bölgesine yakın yerleştirilmesidir. Özel UV filtreleri de hava üfleme hattı üzerine yerleştirilebilir ancak bu cihazlar da normal olarak sağlık tesislerinde kullanılır.
  • Tuvaletlerdeki klozet kapaklarını, damlacıkların ve damlacık kalıntılarının havaya karışmasını en aza indirmek için, rezervuar yıkama tuşuna basmadan önce kapatın. Sifonun su ile dolu olduğuna emin olun. Bina kullanıcılarına yönelik, kapakları kullanma talimatı içeren uyarı levhaları hazırlayın, bilgilendirin.

NOT;

Bu metinde genel olarak, ticari ve kamu binalarında, hava yolu ile olası virüs yayılımını engellemek amacıyla, öznesi hava olan sistemlerin işletme prensiplerine dair hatırlatma ve önerilerde bulunmak istedik.

Covid-19 virüsünün yarattığı hastalığın yayılım hızı dikkate alındığında, havada asılı kalan parçacıkların gözardı edilemeyeceğini düşünüyoruz.

Bu anlamda her ne kadar evlerimizde kalsak da;

  • zaruri hallerde kullanılan; asansörler, toplu taşıma araçları,
  • hala çalışmak zorunda olan ve iç havayı sirküle eden cihazlar (hava perdesi, split klima, fan-coil cihazı) kullanan alışveriş merkezleri, eczaneler, sağlık ocakları, ofisler,
  • klima santrallarını %100 taze hava ile çalıştırmayı ihmal edebilen alışveriş merkezleri, fabrikalar, hastaneler,

virüsün yayılımı açısından risk taşımaktadır.  

Hava sirkülasyonu kaynaklı yayılımı önlemek için gerekli olan tüm önlemler alınmalı, gereken tedbirler, açıklanan tedbir paketlerine eklenmelidir. 

FİLİZ PEHLİVAN / Makina Mühendisi – ODTÜ FNP Mühendislik Kurucu Ortağı

Kaynakça: 

Bu belgede Rehva’nın çalışması ve yaptığı literatür araştırmasından yararlanılmıştır. REHVA tarafından kullanılan bilimsel belgeler ve diğer belgeler aşağıdaki linkte de bulunabilir: https://www.rehva.eu/fileadmin/user_upload/REHVA_COVID19_guidance_document_Bibliography.pdf

 

Copyright 2008-2021 alanyaklima.com.tr